Do naszej tradycji maryjnej należy nadawany Maryi tytuł: Królowa Polski bądź też: Jasnogórska Królowa Polski. Wyrasta on z polskich doświadczeń religijno-narodowych i szczególnej roli, którą odgrywa w polskich dziejach sanktuarium na Jasnej Górze. Jego genezy można szukać już w XV wieku, ale szczególne jego rozpowszechnienie nastąpiło w XVII wieku, do czego przyczyniły się śluby króla Jana Kazimierza w 1651 r. z jednoznacznie brzmiącym zdaniem skierowanym do Maryi: „Ciebie za Patronkę moją i za Królową państwa mojego obieram”.

Okoliczności historyczne

Dalsze dzieje tego tytułu kształtowały się zależnie od okoliczności historycznych, które stawały się udziałem narodu polskiego. W czasie rozbiorów Maryja Królowa była postrzegana jako duchowe źródło jedności narodu zniewolonego przez trzech zaborców i rozproszonego na emigracji. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Maryja Królowa stała się symbolem odbudowy Kościoła i państwa pod znakiem wspólnego wysiłku duchowego i wspólnej pracy. Wtedy narodziły się m.in. pielgrzymki stanowe. Po II wojnie światowej królowanie Maryi było postrzegane jako gwarancja wolności duchowej wobec nacisku komunistycznego totalitaryzmu. Był to pewien paradoks, ale właśnie odniesienie do Królowej przyczyniało się do obrony zasady demokratycznej, której istotę stanowi powszechność wolności i prawdy.

Uznanie prymatu

Tytuł Królowej Polski odniesiony do Maryi ma w naszej tradycji narodowe i polityczne znaczenie, co nie jest żadnym nadużyciem. Może on być traktowany jako fundamentalna zasada konstytucyjna i oparcie porządku demokratycznego. Tytuł ten był już widziany jako punkt odniesienia dla reformy obyczajów we wspólnocie narodowej, przypominał o narodowej jedności, o potrzebie wspólnej pracy i wspólnych dążeń. Przede wszystkim jednak podkreślał, że dzieje narodu i państwa potrzebują jasnego odniesienia do Boga i uznania Jego prymatu. Tytuł Królowej Polski zdecydowanie wskazuje, że tylko Bóg jest gwarancją wolności, wspólnego dobra, sprawiedliwości i wielkoduszności w życiu społecznym. Tytuł ten uznawany w minionych wiekach za ważny, także w swoim wymiarze politycznym, stał się niejako preambułą polskich konstytucji, choć nie był do niej wpisany. Porządek konstytucyjny ma sens, jeśli opiera się na Bogu.

Więź i demokracja

Możemy więc powiedzieć, że do Maryi jako Królowej zwracamy się głównie w sprawach i potrzebach społecznych, narodowych, politycznych, państwowych, a zatem w tym wszystkim, co dotyczy Polski i Polaków. Do Maryi jako Matki zwracamy się natomiast w naszych osobistych czy rodzinnych potrzebach. W tym przypadku odwołujemy się do tej więzi, która ma bardziej bezpośredni i wewnętrzny charakter, tzn. do więzi macierzyńsko-dziecięcej.

Dzięki Maryi – Królowej Polski głębiej rozumiemy, czym jest demokracja. Jest ona autentyczna, jeśli uwzględnia pierwszorzędne odniesienie do Boga i Nim się inspiruje w kształtowaniu relacji międzyludzkich. Konstytucje państw demokratycznych takie odniesienie (invocatio Dei) mają. Niekiedy jest to odniesienie także do Trójcy Świętej, np. w Niemczech. Główne pojęcia i zasady, którymi kieruje się państwo demokratyczne, mają genezę chrześcijańską, np. pojęcie osoby, godności człowieka, znaczenia praw podstawowych, zasady subsydiarności itd. Można właściwie powiedzieć, że demokracja jest porządkiem politycznym opartym na prymacie Boga, który przypomina nam o tym, że istnieje obiektywne i powszechne prawo moralne, że istnieją zasady postępowania obowiązujące wszystkich tak samo, że istnieje dobro wspólne, które wszyscy powinni otaczać szacunkiem i dla niego pracować; wszyscy są równi co do godności, co powinno znajdować wyraz w każdej dziedzinie życia, a nie tylko w powszechnym prawie wyborczym. Dzięki Królowej Polski staje się zrozumiałe, że pierwszym twórczym czynnikiem życia narodowego i państwowego jest cnota, szczególnie cnota sprawiedliwości.

Kolory maryjne

Królowa Polski jest pierwszą Demokratką, ponieważ stale przypomina nam o tym, że życie narodowe i państwowe powinno się łączyć z jasnym odniesieniem do Boga, który jest gwarantem wolności wszystkich. Filozoficznie, a więc rozumowo, można wykazać, że tylko uznanie Boga jako Zasady życia osobistego i społecznego jest gwarancją wolności człowieka, a tym samym także drogą do większej sprawiedliwości i większej demokracji. Do tego nie wystarczy prawodawstwo, choćby najbardziej subtelne.

Cyprian Kamil Norwid w wierszu Legenda napisał: „Oto siedzi Królowa w kolorach narodu”. Tak, w ciągu wieków nadaliśmy Maryi „kolory narodowe”, kult maryjny w Polsce przybrał bardzo swojskie rysy i formy, odbiły się w nim dzieje narodowe oraz wspólne doświadczenia. Stale pozostaje aktualne wezwanie, aby i nasze życie narodowe, kulturowe, polityczne nabierało „kolorów maryjnych”, gdyż w ten sposób wezwanie: Królowo Polski będzie miało pełne znaczenie i wymowę, a tym samym nabierze także czynnego charakteru w naszych dziejach.