To nietypowy zwyczaj, ale w rodzinie prezydenckiej tak było od zawsze. Przekazywany z pokolenia na pokolenie wpisał się już na stałe w wigilijny wieczór. I spodobał się nawet najmłodszym członkom rodziny, czyli siostrzeńcom prezydenta Andrzeja Dudy, którzy mają swoje stałe miejsce przy wigilijnym stole w krakowskim mieszkaniu Janiny i Jana Dudów. Dziś stoi tam dwanaście krzeseł, bo tylu jest członków najbliższej rodziny w Wigilię.

Stół ma w rodzinie Dudów znaczenie symboliczne. To najważniejszy mebel. Jest prawie jak członek rodziny. Towarzyszy rozmowom, ważnym naradom. Łączy pokolenia. To na jego blat czasem kapią łzy. To na nim wreszcie w święta Bożego Narodzenia leży opłatek.

Gość w dom, woda w zupę

Wokół stołu gromadzi się w święta cała rodzina. Stół oznacza wspólnotę.

– Przy stole można wygodnie usiąść, oprzeć się na krześle i spokojnie porozmawiać. To integruje, jak pokazują doświadczenia wielu pokoleń. Od wieków rodziny gromadziły się przy stołach – mówią rodzice Prezydenta.

Co ciekawe, w pokoju gościnnym, w którym jest stół, nie ma telewizora. To świadomy wybór państwa Dudów. – Żebyśmy nie ulegali pokusie włączania telewizora przy gościach. Albo oglądania i rozmawiania jednocześnie – wyjaśnia prof. Janina Milewska-Duda. Jej mąż precyzuje: – Mnie oglądanie telewizji bardzo przeszkadza w rozmowie. Gdy znajdę się u kogoś ze znajomych w takiej sytuacji, zawsze siadam tyłem do odbiornika i zaczynam rozmawiać.

Ale nie tylko w święta państwo Dudowie spędzają czas, siedząc przy stole. Również na co dzień pielęgnują rodzinne więzi, spotykają się, chętnie ze sobą rozmawiają. Także z tymi, którzy ich odwiedzają. Wśród znajomych rodziców prezydenta Andrzeja Dudy utarło się zresztą powiedzenie: „Gość w dom, woda w zupę”. Każdy może tam przyjść o dowolnej porze, zarówno w dzień, jak i w nocy. Bez zapowiedzi. Bez wcześniejszego umawiania się na wizytę.

– Wyznajemy zasadę: „Gość w dom, Bóg w dom” – mówi prof. Jan Duda. Jego żona zaś dodaje: – Oboje z Jasiem pochodzimy z tzw. domów otwartych, stąd od początku naszego małżeństwa także i do nas nie trzeba było się wcześniej zapowiadać. Jeżeli ktoś z rodziny albo z naszych przyjaciół jest w Krakowie, nawet przejazdem, to do nas wpada. Utarło się wśród naszych znajomych powiedzenie: „Jak będą Dudki, to ich odwiedzę”. I odwiedzają. Jesteśmy przyzwyczajeni do takiego stylu życia.

Rodzice Prezydenta rzeczywiście są bardzo rodzinni, utrzymują kontakty zarówno ze swoim rodzeństwem, jak i z rodzinami swoich dorosłych dzieci. Ze wzruszeniem opowiadają: – Bardzo dużo zawdzięczamy naszym rodzicom, tej atmosferze, którą oni nam przekazywali ze swoich rodzinnych domów. Oni też czerpali z opowiadań swoich dziadków i babć i to doświadczenie przechodziło, i cały czas przechodzi dalej. Teraz w taki sposób to dziedzictwo przekazujemy naszym dzieciom i wnukom.

Kilka lat temu jedna z córek podarowała im pięknie wyciętą deseczkę, na którą nakleiła zdjęcia całej rodziny. Takie rodzinne tableau. – Trzymam to bardzo blisko łóżka i kiedy się rano budzę, patrzę na te zdjęcia i myślę sobie: „Rodzinka w komplecie. Jest dobrze” (śmiech). I z taką myślą zaczynam każdy kolejny dzień – wyznaje pani profesor.

Rodzinne rytuały

Prezydencka rodzina ma swoje domowe rytuały. Należy do nich nie tylko celebrowanie świąt, ale też świętowanie niedzieli. Każdej.

– Tydzień ma dla nas sześć dni pracy – twierdzą rodzice Prezydenta. Niedziela to dla nich naprawdę dzień święty. Nie robią wtedy niczego, co wiąże się z jakąkolwiek pracą niekonieczną. Nie czytają nawet książek, które są im potrzebne do pracy. Czytają natomiast dla przyjemności. Dzieciom, gdy były małe, nie pozwalali też odrabiać lekcji w niedziele. Jeśli czegoś nie zdążyły odrobić, to najwyżej dostały dwóję!

– I potem już tak planowały swój czas, żeby zdążyć z lekcjami do soboty wieczorem – śmieje się prof. Jan Duda. – Gdybyśmy pracowali w niedzielę, szybko mogłoby się okazać, że potrzebny jest ósmy dzień tygodnia. To nie miałoby końca.

Dom Janiny i Jana Dudów, w którym wychowywał się przyszły prezydent, to dom profesorski. Oboje rodzice są wykładowcami w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Ojciec Andrzeja Dudy to profesor nauk technicznych, automatyk informatyk, specjalizuje się w komputerowym modelowaniu procesów. Matka Prezydenta jest profesorem nauk chemicznych, zajmuje się chemią fizyczną i organiczną.

Mimo że oboje rodzice pracowali naukowo, dbali o życie rodzinne. Znajdowali czas na spacery z dziećmi i na rozrywkę, kulturę. Niekiedy zabierali syna i córki do teatru. – Z małym Andrzejkiem bywaliśmy w słynnym krakowskim Teatrze Groteska, który jest jedną z najstarszych scen lalkowych w Polsce – opowiadają. Prawie zawsze w niedzielę bywali na krakowskim Rynku. Gdy była jakaś okazja, szli do restauracji na obiad albo do kawiarni na lody, żeby było bardziej uroczyście. – Na przykład po moim doktoracie poszliśmy do Hotelu Francuskiego. Po doktoracie Jasi byliśmy u Wierzynka. Wtedy była to najlepsza restauracja w Krakowie. Ale nie mieliśmy jednego ulubionego miejsca. Później często w niedzielę odwiedzaliśmy kawiarenkę przy Rynku, którą prowadził kolega Andrzeja – wspomina prof. Jan Duda.

Przed laty rodzice Prezydenta chodzili też na różnego rodzaju bale, np. organizowane w sylwestra przez studentów. – Żona najpierw jako wykładowca, a potem jako dziekan wydziału była na nie zapraszana. Tam razem szaleliśmy do rana, uwielbiamy tańczyć, więc spędzaliśmy prawie cały czas na parkiecie.

– Teraz w sylwestra zostajemy w domu, ale bez dzieci, bo one mają swoje towarzystwo i zabawy. A my we dwójkę słuchamy naszych ulubionych płyt, starych piosenek i pięknych walców – opowiada prof. Janina Milewska-Duda.

Rodzice zabierali dzieci na rozmaite krakowskie wystawy, pokazywali im również dzieła sztuki w kościołach, np. w kościele św. Anny albo u Ojców Misjonarzy na Stradomiu, w kościele Piotra i Pawła, Mariackim czy św. Katarzyny Aleksandryjskiej. – To tak, jakbyśmy się nagle znaleźli w innym świecie, jakbyśmy weszli w przeszłość – mówi prof. Duda.

Trzeba poczuć, że ma się duszę

– Dla nas nie ma świąt Bożego Narodzenia bez Adwentu – mówi prof. Jan Duda. – A Adwentu nie ma bez Rorat – dodaje jego żona.

Gdy dorastała trójka ich dzieci, przez cały Adwent budzili wszystkich o świcie i o szóstej trzydzieści rano byli już w kościele na Roratach. Codziennie.

– Pamiętam, że zanim zaczął się Adwent, modliłam się, aby udało nam się wytrwać w tym postanowieniu – uśmiecha się matka Prezydenta. Nie było to bowiem takie łatwe, bo wszystkie „Dudki” to raczej sowy, a nie ranne ptaszki, wieczorami lubią długo siedzieć, a rano później wstać. – Dlatego już poprzedniego dnia przygotowywałam wszystkim ubrania na rano, dzieci szybciutko je zakładały po wstaniu z łóżek, brały w ręce lampiony i szliśmy do kościoła.

– Był to dla nas pewien wysiłek, ale to dobrze – tłumaczy prof. Jan Duda. – Uważaliśmy, że od małego trzeba nakłaniać dzieci do ponoszenia trudów. Trud daje satysfakcję. Sprawia, że osiągnięcie bardziej człowieka cieszy. Tak jest też w życiu duchowym. Trzeba przełamywać niechęć, własne słabości, trzeba czasem z czegoś zrezygnować, żeby poczuć, że ma się duszę.

Także dzisiaj Roraty stanowią w rodzinie Dudów nieodłączną część przygotowań do świąt. Nawet gdy okoliczności temu nie sprzyjają. Zdarza się bowiem tak, jak było po uroczystej promocji książki „Rodzice Prezydenta”, która niedawno miała miejsce w Warszawie. Rozpoczęła się o dziewiętnastej, jednak długa kolejka ludzi, którzy prosili państwa Dudów o dedykację, sprawiła, że uroczystość przeciągnęła się prawie do północy. Od razu potem rodzice Prezydenta wsiedli do samochodu, by nocą wrócić do Krakowa, gdyż o ósmej rano mieli już wykłady na uczelni. Jak się później okazało, przed zajęciami poszli jeszcze na szóstą rano do kościoła na Roraty.

Bo trzeba poczuć, że ma się duszę.

Więcej o rodzinie prezydenckiej można przeczytać w książce pt. „Rodzice Prezydenta. Janina Milewska-Duda, Jan Tadeusz Duda w rozmowie z Mileną Kindziuk”, Wydawnictwo Esprit, 2015.